De verdeling van de Zandmarke

Wil je de geschiedenis van Gees leren kennen? De Werkgroep Monumenten van de Historische Vereniging Klenckerheugte is bezig met het schrijven van een boek over de geschiedenis van Gees. Zij hebben veel informatie verzameld: archieven onderzocht, oude kranten doorsnuffeld en interviews afgenomen met oudere bewoners van Gees. Vele dorpsbewoners hebben hun albums met oude foto’s aan de werkgroep ter beschikking gesteld. Het boek van ongeveer 450 bladzijden, vanaf de prehistorie tot het heden, is rijk geïllustreerd met kaarten, documenten, verhalen en 500 foto’s. In de maanden tot de publicatie lichten we hoofdstuk na hoofdstuk een tipje van de sluier op.
We vervolgen met hoofdstuk 5: De verdeling van de Zandmarke.

De Marke van Gees

Vanaf de 13 e eeuw is het dorp Gees deel van een groot gebied: de zogeheten marke van Gees. De marke loopt in het westen door tot aan Nieuweroord en in het zuiden tot aan Veenhuizen. De marke wordt bestuurd door een afvaardiging van de boeren uit het dorp: de volmachten. Maar halverwege de 19 e eeuw heeft de nationale overheid genoeg van de markes met hun eigen bestuur en dwingen ze de volmachten tot splitsing van het gebied en verdeling onder de boeren. De overheid verwacht daarmee de landbouwproductie te verhogen.

Commissie van Verdeling

Het heeft even geduurd, maar op 28 juni 1879 wordt ook door de markegenoten van Gees besloten de onverdeelde Zandmarke ten westen van Gees te verdelen. Daaronder valt onder andere het heide- en veengebied rond de Goringdijk en de Tilweg, dat in het noorden loopt tot aan de grens met de gemeente Zweeloo en in het zuiden tot aan de Verlengde Hoogeveense Vaart. In 1881 wordt een Commissie van Verdeling ingesteld die het proces moet begeleiden en in goede banen moet leiden. De Commissie bestaat uit Rudolf
Brinks, Jan Truin, Klaas Boetting, Hendrik Lubbers en Jan Rigterink. Het zijn de notabelen van het dorp. Hendrik Rigterink ̶ beëdigd landmeter uit Oosterhesselen ̶ wordt belast met het opmeten en scheiden van de markegronden, een gecompliceerd proces. Hij begint zijn werk met het maken van een kaart met een schaal van 1: 5000.

Op de kaart worden hoofdwegen, overwegen (recht op overpad), duikers en sloten aangegeven. Het hele gebied wordt door hem in kleine percelen verdeeld, die vervolgens aan de boeren van Gees worden toegewezen. De waardelen per boer bepalen de toegewezen hoeveelheid grond. Een inventief, nauwkeurig en arbeidsintensief proces.

Bovenstaande afbeelding: De markegrenzen rond 1800. HIS-GIS Drenthe.

Ben je geïnteresseerd in het hele verhaal? Schrijf je dan in voor het boek ‘Gees, kuieren door duizend jaar dorp’. Het boek zal € 35,- gaan kosten. Voorinschrijvers krijgen € 5,- korting. Voorinschrijving betekent dat je boek wordt gereserveerd. Je hoeft niet vooruit te betalen en je bent nog niet verplicht tot afname. Je kunt alvast inschrijven bij: Mieke Venhorst; e-mail: vendijk01@gmail.com, of Kees van Dijk en Henny Kuipers; e-mail: hennyenkeesingees@gmail.com, of via deze link.